});

Kobortaa Pilaani Finfine.


Finfineen handhura Oromiyati.Laftii finfinee Gosaa Oromoo Gulallee jedhamuun kan bu`urffamtee.Magaali Finfinee fi Gostii Oromoo Gullalee Abichuu,Galaani fi Tulamni barra bulchiinsa Minilik irraa ka`ee qoccolamaa, dhibbamaa fi haacuucamaa barri harkaa isaan fudhee har`aa gahanii jirru.Maddi rakoo haccuucaa kanaas seraan alaa babaldhachuu magalaa Finfineetti.Barraa 1960 irraa kasee hagaa har`atii gafiin qonnaan bultotaa Oromoo Finfinee fi nanawaa ishee,waraa Ganuu irra egalee hagaa Boole Lamiiti,Koyye Foccee egalee hagaa Tullu dimtutii kessa imaluun ilalaa. Gaffiin qonnaan bultotaa Oromoo Finfinee Qe`ee handhurri kiyya itti awalamerra nan buqistuu jedhuudha.Qe`een umataa Oromoo Marraaf handhurra qonnan bultotaaOromoo Finfinee fi nanawaa ishetiif amoo dachee handhurii isanii itti awalamee.Akka ragaan senaadhaaf galmayee himmutti Finfineen barra Motii Minilik irraa egaltee si`aa shaniif babaldhate jirtii.Barra 1867 Minilik gaarra Hinxoxorra Tuffa Muna firomfachuudhan kan qubbatee.Wagootta 12 oliofiis warrana Oromoo soddatee Garra Hinxoxoorra osoo gadii hin bu`iin achumaa turre.Booda garruu humnaa isaa jabeeffachuun gosoota Oromoo Finfinee Kessaa Cabsuudhanii Loltotaa isaa Finfinee qubbachisee.Hogannota Warranaa isatiifis Finfinne idoo garra garrati laffa kenee.

Babaldhiffanaan Finfinnee inni 2ffaan yeroo Xaliyaaniin Itophiyaa werartee kan rawwatameedha. Xaliyaaninis Master Plani ofii qopheffate .Mandaroot haaraa kaneen akka Markaatto ,Indijinoo, Piyyasaa fi kaneen biroo ijaruudhaaf jechaa Oromoota buqistee.

Babaldhiffanaan magalaa Finfinee inni 3fffaan Mootii Hayilesilasettin rawwatamee.Werraarra Xaliyaani baqaate wagoota shaniif kolugaltumaan Britain kan turre Haylesillaseen gaffa achii as debi`uu Matar Planii ittiin Finfinee babaldhiffatu Biyya Faransayitti hojechiffate hojirra olchee.Ammaas Oromooni Finfinee fi nanawaa ishee jirrattaan carraan isaani buqa`uu ta`ee.

Barra 1960 kessaas labsiin lafaa haraan Dargidhaan bahee.Qunnaan bultoota Finfinee gaar malee akka buqqisee senaatu ragaadha.

Har`aas Finfineen kophashi guddacha qonnaan bultoota Oromoos buqiisaa, Aadaa fi saffuu isaas balleessa KOYYEE-FOCCE birra gad-dabartee TULLU-DIMTU gessee jirtii.Laftii qonnaan bultooni Oromoo Kanaan durraa Xafii ,qammadii fi Garbuu irraa omishaa turraanis garra gamoowwaan dhedherati jijiramee jirra.Makmaksii ``Faffacaanee yaa joollekoo faffacanee ergaa gumbidhaan gargar baanee``jedhuus qonnaan bultoota nanawaa Finfinee Mosooma Finfineetif jechaa qe`ee fi qabenyaa isanii irraa kan buqa`aan birratii kaan guyya guyyaa ta`ee jirra.

"Bulchinsii Magaalaa Finfinee dambii fi qajelffamaniis Osoo isaa hin hafiin qonnan bulaan qeyyee fi qabenyaa isaarra buqa`ee akka inni qabenyaa hin horraneef qajelffama baasee.Masanuu misomaa isaan tasiisee" jedhuu Kantibaan itti anaa magaala Finfinee Injinaar Takalaa Ummaa.Serrii mana marre bakka bu`oota ummatatiin hin baane.Motumaa Federalatiinis bekamtii hin arganee.Serraa motumarras hin maddinee garruu amoo wajirra lafaa bulchinsaa magalaa Finfineetiin hojirra olaa jirru qajeelffama 18 jedhamee bekkama.Akka qajeelfama kanaati qonnaan bulaan misoomaf qeyyee fi qabenyaa issarra buqa`ee laffa investimantidhaaf oluu hangaa fedhe qabenyaa yoo qabateyyu argachuu hin danda`uu jedhaa.Gababumatii qotte bulaan laffa isarrati qabeenya horrachuu hin danda`uu jedha.Kartaanis hin kennamuuf,gochuu kaan danda`uu hagga buqa`uuti ta`ee dheguu qoffa. Laftii bu`urraa waan hundaa isatii.Orommon Laftii lafee kenyaa jedhaa.Kabajnii laffaaf qabuus darraan ol anadha. "Dachee hadha laffaa Irrii kee midhanii jalii kee bishanii, qonne sirra nyannee Horret sirra yafnee " .....jedhamee sirbamuniis waa malee mittii. Dubiin laffaa kuun dubii dhalee, wagoota afuriin durra ummanii oromoo kabaa kibbaa, bahaa fi dhifaa sagalee tokkoon babaldhiffanaa magalaa Finfinee Kobbortaa Mastar Planii Oromiyaa fi Finfinee waliin misomsuu jedhuun hagugamme laffa oromoo saamuu fi qonnaan bultotaa nanoo Finfinees jirru bittinessudhaaf shirra xaxootaan as bahee fuldurra dhabatee mormee.Injiffanoodhaniis golabbee.Har`aas garruu qamumma Mastar Plaani kan turree fi diddaa umataatin addaan citee kan turre maannen waliin jireenya sayiti KOYYE-FACCE kumaa shantamii shan ol ta`uu abooti carrattif dabarffame kenamuuf jedhuu kanaan qotte bulaan ammaas irraa debiin gafii kasuuf dirqamme.Gaaffin gaffii aniis qeeyye fi qabenyaan irraa buqa`ee irraa fayyadamuun qabaa dha.Har`aas garruu qonnaan Bultonii oromoo Finfinee fi nanawaa ishee jirraan laffa Laffe nama tatee irraa dirqidhaan buqa`anii ollaa fi maatiin gar-gaar faca`anii jirracha akka jiraan gabii cimadhaan dubatuu.

Dubiin finfinee tokko durraan,tokkomoo turraan badee namaa jechisaa.Finfineetti dangaa tolfachuun gaffumaa chartaraa saan turre. Qonnaan bultooni Finfinee fi nanawaa ishees wagoota 150f motumoota darbaa derbeen as gahaniin yoo dhibamaan jala siqaa ademaniis waan itti darbataan garru nyachuu didaani qotaani qofforacha mirgaa abba biyyuma isanitiifis falmachaa as gahaniiru.Qonnaan bultooni olla finfinee warrii duur xindiidhaan qotee,dilbii kusuudhaan offirraa hafee Finfinee soorra turre "ollaa arrabaa jirrataa, akkamitaan gudadhaa" akkuma gurri jette,har`aa garuu qonnaan bultooni Oromoo gabaa kessa qaxxisaa, midhaan xasadhaan shamattee of sorra jirra."Yaa anaa durrii" jedhuu qonnan bultooni nanoo Finfinee jireenya isaanii qananii darbee yadachudhaan. Laffa kessaan misomaaf gadhisaa jechuu malee qonnaan bultotaa qonna malee hojii birra shakalee hin bekneef gorsii kennamee hin jirru.Warrii laffa kenyaa irraa nuu kasees laffa kenyaa malee namaa isaa hin barbadaan . Bulchinsii magalaa Finfinee laffa qonnan bultotaa Oromoo nanawaa Finfinee 20KM-40KM irraa utalanii maqaa misoomatiin babaldhachudhaaf yaduunis karrorri issaa samichaa laffatii.

Nuttii laffa qonna irraa buqa`uu qoffaa osoo hin tanee, Aadaa,dudhaa,enyumaa fi saffuu kenyaraas buqaneerra.Qonnaan bultoota walitii qabanii bakka jirenyaaf mijataa hin taneeti galchuun ,cinatii amoo kusaa mana fincaani ummataa Finfinedhaaf tajajiluu qotanii baladhaaf saxila jirru.Finfinee jirrashees du`aa ishees bachaa jirra."Hadhaa yoo garraa bekaan ilmoo jalaa qabaan" akkuma Oromoon jedhee ,Laffa kenyaa fudhatanii balfii kenyaas isiin hin hanqatiin waan jedhaan fakkata.

Guyyatii Konkolatawwan 60 ol balfaa finfinee irraa gurree qunnaan bultotaa gidutti gadii naqaa jirra.Xirraan isaa achii namaa hin dabarsuu.Rakoo Qonnaan bultotaa Oromoo Furrudhaaf nama ta`uu qoftii gahaa turre.Rakolee mudateef bulchinsii magalaa Finfinees ta`ee motumaan Federalaa ittii gaffatamumaa senaa fi serra jalaa bahuu hin danda`aan !!!